KRAK : książki o Krakowie i regionie

Wypełniając swoje ramowe cele statutowe Wojewódzka Biblioteka Publiczna w Krakowie, jako główna biblioteka województwa małopolskiego, pełni m.in. rolę ośrodka informacji i wiedzy o regionie. To zadanie stara się realizować Pracownia Regionalna (wchodząca w skład Działu Informacyjno-Bibliograficznego WBP), która odpowiedzialna jest za uniwersalną informację o Krakowie i województwie małopolskim. W tym celu od 1994 r. tworzone były przez pracowników Działu cztery własne, bibliograficzne bazy danych. Zakładano bowiem, że dokumentacja i informacja bibliograficzna o regionie zawsze stanowić będzie, niezależnie w jakiej postaci, czy to drukowanej, czy elektronicznej, jeden z najważniejszych elementów w warsztacie informacyjnym biblioteki publicznej. Jedną z tych baz jest charakteryzowana poniżej baza o nazwie KRAK.
Baza KRAK zawiera opisy bibliograficzne druków zwartych dotyczących Krakowa i województwa krakowskiego za lata 1994–1998, jak również materiały dotyczące województwa małopolskiego, które jako nowa jednostka administracyjna powstało 1 stycznia 1999 r. Chronologicznie, uwzględniając cechy formalno-wydawnicze, obejmuje publikacje wydane do 2002 r.
Jest to baza o charakterze przedmiotowym, której zakres chronologiczny wyznaczony przez cechy treściowe dokumentów, jest nieograniczony. Zakres terytorialny stanowi obszar województwa małopolskiego, zarówno w jego administracyjnych jak i historycznych granicach. Odstępstwem od przedmiotowości bazy jest uwzględnianie materiałów z konferencji, sesji i zjazdów naukowych oraz katalogów wystaw. Licząca w chwili obecnej 5. 143 rekordów baza KRAK informuje o piśmiennictwie naukowym, popularnonaukowym, informacyjnym i publicystycznym prezentującym w ujęciu historycznym i współczesnym wiele dziedzin życia publicznego miasta Krakowa i regionu Małopolski: naukę, kulturę, oświatę, dzieje polityczne i gospodarcze. Do stanu ilościowego bazy nie są wliczane recenzje książek. Całość materiału podzielono w ramach 16 działów rzeczowych klasyfikacji regionalnej, wprowadzając poddziały niższego stopnia. 
Przedstawiony schemat klasyfikacji ukazuje różnorodność tematyki regionalnej: I. Zagadnienia ogólne, II. Środowisko geograficzne, III. Ludność, IV. Historia, V. Etnografia, VI. Zagadnienia gospodarcze, VII. Zagadnienia polityczne i społeczne, VIII. Zagadnienia prawne i administracyjne, IX. Wojskowość, X. Służba zdrowia, medycyna, XI. Kultura, nauka, oświata, XII. Językoznawstwo, XIII. Literatura piękna, XIV. Sztuka, XV. Zagadnienia wyznaniowe, XVI. Książka, biblioteki, archiwa. W obrębie tych działów znalazły się informacje o monografiach dotyczących Krakowa, poszczególnych okręgach, miejscowościach i parafiach województwa, krakowskich i małopolskich seriach wydawniczych, wydawnictwach źródłowych, przewodnikach turystycznych, albumach fotograficznych, księgach jubileuszowych, katalogach zbiorów bibliotecznych, biografiach, pamiętnikach i wspomnieniach osób związanych z Krakowem i regionem, opracowaniach o szkolnictwie wyższym, oświacie, muzeach i ich zbiorach, wydawnictwach towarzystw regionalnych, wybranych utworach literatury pięknej i krytycznoliterackiej (m.in. są to antologie i tomy poezji związane tematycznie z regionem lub jego mieszkańcami), zbiorach pieśni i przyśpiewek, dziełach twórców, którzy są związani z regionem poprzez treść swoich utworów. Ponadto prace naukowe, rozprawy, słowniki, encyklopedie, bibliografie, wykazy nabytków oraz dokumenty elektroniczne.
Bogatym źródłem informacji regionalnej, a zarazem nierozłączną częścią bazy, są dokumenty życia społecznego (dżs), czyli druki o charakterze informacyjnym, dokumentacyjnym, reklamowym, opisujące bieżące wydarzenia kulturalne, społeczne i polityczne, niejednokrotnie niedostępne w obrocie księgarskim. W bazie KRAK są to głównie katalogi wystaw artystycznych i muzealnych, foldery i prospekty turystyczne, materiały o działalności towarzystw społecznych, kulturalnych i naukowych, dokumentacja wydarzeń kulturalnych, przede wszystkim festiwali artystycznych, materiały z sesji naukowych, sprawozdania z działalności szkół podstawowych, średnich i wyższych, towarzystw i instytucji kulturalnych, informatory gospodarcze i szkolne, wydawnictwa okolicznościowe oraz niektóre mapy, plany i atlasy. Zastosowano dużą selekcję materiałów, ograniczając się do dokumentów o istotnej wartości informacyjnej i przydatności dla użytkowników.
Starając się, by baza była w miarę bogata i wszechstronna, treść prac zbiorowych, materiałów konferencyjnych i wydawnictw biograficznych została wyszczególniona w polu Adnotacje (adnotacje zawartościowe). Uwzględniono także ważniejsze opracowania, częściowo tylko informujące o Krakowie i Małopolsce, rozpisując je na rozdziały, fragmenty, większe całości lub opatrując je adnotacjami wyjaśniającymi. Niektóre opisy książek zostały uzupełnione odnośnymi recenzjami, ukazującymi się w prasie lokalnej i regionalnej oraz w czasopismach ogólnopolskich. Natomiast w polu Autor tekstu rozpisano nazwiska współautorów prac zbiorowych, materiałów konferencyjnych, antologii.
Należy zaznaczyć, że materiał bibliograficzny tu zgromadzony nie jest kompletny. Baza nadal będzie uzupełniania retrospektywnie. Opisy wydawanych książek zbierane są metodą autopsji (częściowo w oparciu o księgozbiór znajdujący się w Bibliotece Wojewódzkiej, nowe nabytki oraz kwerendę w Bibliotece Jagiellońskiej) i uzupełniane poprzez wykorzystanie źródeł ogólnych, bibliograficznych: Przewodnik Bibliograficzny, Bibliografia Zawartości Czasopism, Bibliografia Historii Polski, Polska Bibliografia Bibliologiczna etc. Ponadto korzystano z informacji pochodzących z bibliografii załącznikowych, katalogów wydawniczych, czasopism zamieszczających dane o zapowiedziach i nowościach wydawniczych oraz z katalogów elektronicznych bibliotek i stron internetowych wydawnictw, księgarń, towarzystw naukowych i instytucji kulturalnych. Ta metoda pracy, jak również współpraca z bibliotekami publicznymi różnego stopnia województwa małopolskiego, pozwala na rejestrowanie informacji o tych opisach dokumentów, które nie są uwzględniane w bibliografii narodowej.
W opisach książek, które opierano na obowiązujących normach bibliograficznych, wykazano wszystkie elementy opisu, niezbędne do identyfikacji książki tj. tytuł właściwy, pierwsze i następne oznaczenie odpowiedzialności, miejsce wydania, nazwę wydawcy, daty wydania, określenie objętości, formatu, uwagi.
Baza KRAK jest łatwa w obsłudze, daje duże możliwości wyszukiwania danych według różnych kryteriów, poprzez następujące indeksy: autorów, tytułów, nazw serii, instytucji, miejsca wydania, nazw wydawnictw, czasu powstania publikacji, swobodnych słów kluczowych, działów klasyfikacji oraz źródeł recenzji. Szczególnie rozbudowany indeks słów kluczowych pozwala na wyszukiwanie nawet bardzo specjalistycznych i wąskich tematów dotyczących miasta i regionu.
Baza KRAK pełni również funkcję centralnego katalogu zbiorów regionalnych, rejestrując wszystkie tzw. „cracoviana” w zbiorach WBP, wydanych po 1994 r. wraz z ich topografią (wyróżnione kursywą oznaczenia mają charakter tymczasowy, informujący użytkownika bazy, w której agendzie biblioteki znajduje się poszukiwania przez niego książka): Bgr (Czytelnia Bibliograficzna), P (Czytelnia Główna), Dżs (Czytelnia Zbiorów Regionalnych), Muz (Czytelnia Muzyczna), WN, N (Wypożyczalnia Naukowa), WMł, G (Wypożyczalnia dla Młodzieży), WO (Wypożyczalnia Ogólna), WObc (Wypożyczalnia Obcojęzyczna), WDz, S (Wypożyczalnia dla Dzieci). 

Elżbieta Romanowska

© WBP Kraków 2004 http://www.wbp.krakow.pl/, W. M. Kolasa. Kraków 2004 http://www.ap.krakow.pl/~wmkolasa/